Categories
ma toki

tawa pi poki monsi pi ma Asija: ma Nijon

lipu ni li lipu pini pi kulupu lipu mi ‘tawa pi poki monsi pi ma Asija’. tenpo ni la mi wile toki lon ma Nijon. insa ma pi lipu mi la ma ni li ma pi nasin pi kama suno nanpa wan. ken la ona li ma suli kin nanpa wan tan ni: jan pi ma ale li sona e ma ni. jan mute li tawa ma ni.

mi la mi tawa ma Nijon lon tenpo mute. lon la tenpo pini mute la mi kama sona e toki Nijon. tenpo ni la meli mi li jan pi ma Nijon. kin la jan lili mi li tan ma Nijon li tan ma Italija. tan ni la mi tawa ma Nijon lon tenpo sike suno ale tawa ni: mi wile lukin e mama pi meli mi. poka la ma Nijon li pona tawa mi. taso ale ala pi ma Nijon li pona tawa mi a. ijo pi tenpo pini en tomo pi tenpo pini li pona. taso ijo pi sin mute en esun wawa li pona ala. pali pona li pona. taso pali pi mute ike li pona ala. sitelen tawa pi ma Nijon li pona. taso toki ilo pi sitelen tawa pi ma Nijon li pona ala tawa mi. taso ma ale li jo e ijo pona e ijo ike anu seme? mi la ijo ante pona pi ma Nijon li nasin sewi Puta li nasin sewi Sinto.

ma Nijon la mi tawa ma tomo mute. mi tawa ma tomo lawa Tokijo tawa ma tomo Jokojama tawa ma tomo Kamakula tawa ma tomo Niko tawa ma tomo Sisujoka tawa ma tomo Kijoto tawa ma tomo Nala tawa ma tomo Osaka tawa ma tomo Kope tawa ma tomo Sapolo tawa ma tomo Otalu ma tomo Akotate. tenpo ale la mi tawa ma tomo lili Mikasa lon ma Okawito (Hokkaido). ken la jan ala li sona e ma tomo lili ni. ona li lon nasin lete pi ma tomo Sapolo lon ma Okawito. laso jelo li sike e ona. mi tawa ona tan ni: mama pi meli mi li awen lon ma tomo ni a! ma tomo lili Mikasa li lon insa pi nena mute pi kasi suli. kin la ona li ma pi kalama lili.

ijo mute pi tenpo pini li lon ma ale pi ma Nijon. pana lukin la ma tomo Kijoto en ma tomo Nala li jo e tomo pona mute mute pi tenpo pini. ma Nala la tomo pi nasin sewi Puta Totawisi (Tōdaiji) li lon. ona li tomo pi kiwen kasi pi suli nanpa wan lon ma ale. insa ona la jan kiwen suli pi jan Puta li lon. ona li epiku a. ante la ma tomo Mikasa li jo e tomo ala pi tenpo pini mute. ken la tomo pi majuna nanpa wan li tomo pi tenpo pini pi tomo tawa linja. tenpo ni la ona li pali ala li kama tomo pi pana lukin taso (tenpo pini la ma tomo Mikasa li pana e kiwen pimeja. lupa pi kiwen pimeja li pini la jan mute li tawa weka). lon la ma Okawito li ma sin. tenpo pini la ma Nijon li jo ala e ma ni ale. ona la jan Nijon li mute lili taso.

ona li awen lon nasin seli taso pi ma Okawito. ma awen la jan Awinu (Ainu) li awen. jan Awinu li jan lon pi ma Okawito a. ona li jan Nijon ala li toki e toki ante. tenpo ni la jan Awinu li mute lili. jan Nijon taso li lon li awen lon ma ale. tan ni la ma tomo pi tenpo pini la tu taso li lon. ona li ma tomo Otalu li ma tomo Akotate. ma tomo ni la tomo pi tenpo pini mute li lon.

lipu ni li lipu pini mi a! mi lukin e ma mute pi ma Asija. mi toki lon ona ale. mi wile e ni: sina ken sona e toki mi. mi wile e ni kin: toki mi li musi tawa sina ale a!

Categories
ma toki

tawa pi poki monsipi ma Asija nanpa luka luka tu tu: ma Tawan en ma Anku

tenpo ni la mi toki ala lon ma wan taso. mi toki lon ma tu. ma tu ni li ma Tawan li ma Anku. ona li sama ala, taso mi pana e toki ona lon lipu sama tan ni: tenpo pini la mi awen lon ma tu ni lon tenpo lili taso. lon la mi awen lon tenpo suno tu tu taso lon ma Tawan lon ma Anku. tan ni la ijo pi ken toki li mute ala li wile ala e lipu tu tawa ona.

ma Tawan li ma pi insa telo. ona li lon nasin seli pi ma Sonko. ona la mi lukin e ma tomo lawa Tapewi (Taipei) e ma pi telo kasi lon poka pi ma tomo Tapewi taso. tenpo suno tu tu taso li mute ala (tenpo suno nanpa wan en tenpo suno nanpa tu tu li tenpo tawa kin), taso mi en jan olin mi li tawa mute li lukin e ijo mute. ma tomo Tapewi li suli li pona mute tawa mi tu. kin la jan pi ma Tawan li pona mute li pana e uta pona lon tenpo ale. ma tomo Tapewi la tomo sin mute li lon. pana lukin la ma palisa Tapewi Ale Wan li wan. nimi ona li tan ni: ona li jo e supa ale wan a. ona li sama kasi Panpu (bamboo) pi suli mute li pona lukin. taso tomo pi sin ala kin li lon. insa pi ijo mute ante la ma leko suli pi awen sona pi jan San Kase (Chang Kai-shek) li lon. ona li suli mute li pona lukin mute. ona li jo e lupa suli lon poka wan e tomo suli tu wan lon poka tu wan ante. ona ale li kama pali lon nasin Sonko pi tenpo pini. tomo ni la wan li sama tomo pi nasin sewi pi ma sewi lon ma tomo Pekin. insa ona la jan kiwen suli pi jan San Kase li lon. ona li anpa monsi lon supa monsi suli sama jan Linkon lon ma Mewika. tenpo suno nanpa tu wan la mi tawa nena pi poka pi ma tomo kepeken tomo tawa pi jan mute. sewi pi nena ni la ma pi telo kasi en tomo esun mute pi telo kasi li lon. mi kama sin lon ma tomo Tapewi la, mi kepeken e tomo tawa pi linja wawa. tan tomo tawa ni la mi lukin e ma tomo Tapewi ale tan sewi. mi ken lukin pona e tomo palisa Tapewi Ale Wan kin a. kama la mi tawa tomo pi ijo majuna pi tomo suli lawa. tomo ni li suli li jo e ijo musi mute pi ma Sonko pi tenpo pini. ona kin li pona mute tawa mi tu.

ma Anku la mi lukin e ma tomo lawa Solu (Seul) taso. ona li suli mute li jo e tomo awen pi tomo tawa linja pi anpa ma ale ale ale ale ale ale luka tu a! ma tomo ni la jan pona mi li awen. tan ni la mi ken lape lon tomo ona. mi kama lon ma Anku la, mi pilin pona tan ni: mi ken sona lili e ma ni li ken poka pi jan pona mi. ona li jan pi ma Anku. tenpo pini la ona li pana sona lon tomo sona lawa sama mi. mi lukin e ijo mute lon ma tomo Solu. taso ijo tu wan li pona mute tawa mi. ni li tomo lawa suli Santo (Changdeok) li kipisi pi ma tomo Puson (Bukchon) li tomo pi nasin sewi Puta Ponkunsa (Bongeunsa). tomo ale ni li lon nasin Anku pi tenpo pini. tomo lawa suli Santo li majuna li pona lukin li jo e ma kasi suli pi pona mute. kipisi Puson la tomo lili mute pi nasin pi
tenpo pini li lon. lili la tomo
ni li sama tomo pi ma Nijon pi tenpo pini, taso supa anpa Tatami li lon ala. supa anpa li kepeken kiwen kasi. tomo pi nasin sewi Ponkunsa li suli li pona mute. ona kin li kepeken kiwen kasi li jo e jan kiwen suli pi jan sewi meli pi pana pona Kuwanun (Gwan-eum).

ma Tawan en ma Anku li ma ante, taso ona li jo e ijo sama tu. ni li jan pi pona mute li moku pi pona mute a!

Categories
ma toki

sona musi lili pi ma Antateka

tan mije Luke

tenpo ali la, ma Antateka li lete a! sona jan la, tenpo wan la, lete li lete −89.2 °C anu lete −128.6 °F! lete a! tenpo ale la, ko walo lete li len e ma Antateka. sina len ala la, sina kama moli tan lete ni; taso, jan sona li lon ma Antateka. ona li kepeken len sijelo suli a. ma ale la, ma Antateka li lete nanpa wan; taso, seli li ken lon ma Antateka. sona jan la, tenpo wan la, seli pi ma Antateka li seli 19.8 °C anu seli 67.6 °F! sona ni li nasa tan ni: tenpo lete pi ma mi la, ma Antateka li seli! tenpo mute la, sina ken ala lukin e suno e mun lon ma Antateka. jan li tawa ma Antateka la, ona li wawa a. jan ale la, ma Antateka li lete li ken ala tomo e jan. ni la, jan ala li awen lon ma Antateka lon tenpo ale. sitelen pi ma ale la, ma Antateka li suli tawa lukin; taso, ni li powe lili. ma Mewika seli la, ona li lili; taso, ma Elopa la, ona li suli. tenpo pini weka a la, ma ale li wan la, ona li lon meso ma li lete ala sama ala tenpo lon. ma Antateka li sama ma pi telo ala tan ni: telo li kama ala tan sewi lon tenpo mute. ni ale la, sina wile ala wile tawa ma Antateka?

Categories
ma toki

tawa pi poki monsi pi ma Asija nanpa luka luka tu: ma Sonko

tenpo mute la mi tawa ma Sonko. ona li ma suli mute li ma musi mute. mi tawa ma mute pi ma Sonko. mi tawa ma ni: ma Mako, ma Onkon, ma Junnan, ma tomo lawa Pekin, ma tomo Sonsin (Chongqing), ma tomo Sentu (Chengdu), ma tomo Sin (Xi’an). ma ale ni li ante li jo e ijo musi mute pi pona lukin. jan tawa la ijo ike wan taso li lon. ma Sonko la jan li pona, taso jan pi mute lili lili li ken toki e toki Inli. tan ni la jan tawa li sona lili e toki Sonko la, tawa li pona. poka la sina ken toki lili e toki Sonko, la jan ale li pilin pona li toki e ijo pona tawa sina a! toki li ike lili la, moku pi ma Sonko li pona mute. mi la moku pona nanpa wan li pan linja a! lili la ona li sama pan linja Italija. lon la jan li moku e pan linja Sonko la, jan li ken sona e ni: tenpo pini mute la pan linja Italija li kama tan ma Sonko. ken la moku pi poki lili Sasi (jiaozi) kin li tawa ma Italija li kama moku pi poki lili Lawijoli.

tenpo ni la ma Sonko li jo e ma Mako e ma Onkon. taso tenpo pini la ma Potuke li jo e ma Mako. ante la ma Juke li jo e ma Onkon. tan ni la ma tu ni li ante tan ma Sonko suli. jan mute li sona e ma Mako tan ni: ona li jo e tomo mute pi sama ma Potuke. poka la ona li jo e tomo mute pi
musi mani. ante la ma Onkon li jo e nasin Sonko mute pi tenpo pini (sama musi utala Kunpu) e tomo palisa sin mute. lon la ma Onkon la jan Puse Li (Bruce Lee) li kama lon. ona li jan pona nanpa wan pi musi utala. ma Kalun (ona li kipisi pi ma Onkon, taso ona li ma pi insa pi telo suli ala) la poka pi telo suli la jan kiwen pi jan Puse Li li lon. ma Onkon la ijo pona nanpa wan li tu tawa mi. ijo wan li lukin pi ma pi insa suli Onkon tan ma Kalun. jan li ken lukin e telo suli e tomo palisa e nena suli lon monsi ona. tenpo pimeja la suno mute pi tomo palisa ni li open la, ona li jasima lon telo suli pimeja. ona li pona mute lukin a! ijo ante pi pona mute li jan kiwen suli pi jan Puta Sijen Tan (Tian Tan). ona li lon sewi nena lon ma pi insa suli Lantaju (Lantau) li pona mute.

ma Sonko suli la ma pona nanpa wan li ma Junnan tawa mi. ona li lon nasin lete pi ma Wije li jo e ijo musi e ijo pona mute mute sama ni: ma pi pan walo mute li sama nasin leko sewi. ma tomo lili pona pi tenpo pini mute li lon. ma tomo ni pi pona nanpa wan li ma tomo Tali (Dali) li ma tomo Lisan (Lijang). tawa pi insa ona li sama tawa lon tenpo pini mute. ona li epiku! ma Junnan la ma pi kiwen lipu suli Silin (Shilin) kin li lon. ona li sama ma pi kasi suli. taso kasi suli li lon ala. ante la kiwen lipu suli li lon a! ma tomo Pekin en ma tomo Sin en ma tomo Sonsin en ma tomo Sentu li ma tomo suli mute. lon ona la jan mute mute li awen. ale la ona li ma tomo sin. taso ona li jo e ijo musi mute kin. ma tomo Pekin la tomo pi tenpo pini en tomo sewi li pona mute. suli la tomo suli pi jan lawa pi tenpo pini en tomo sewi pi kon sewi li pona mute. poka pi ma tomo Pekin la sinpin suli Sonko kin li lon li pona mute. sinpin suli kin li lon ma tomo Sin. taso sinpin ni li sike e ma tomo. tomo palisa pi nasin sewi Puta kin li lon li musi li pona. weka ala tan ma tomo ni la kulupu utala pi ko ma li lon. mi tawa lukin e jan mute mute pi ko ma pi kulupu utala ni. ona li majuna li pona mute. ona li sama jan lon a! ma tomo Sonsin li jo e tomo sin mute mute e nasin telo suli tu (nasin telo Salin (Jialing) en nasin telo Janse (Yangtze) ) e kipisi tu pi tenpo pini. ona li pona mute. suli la kipisi Tesiko (Ciqi Kou) li pona lukin tan ni: ona li jo e tomo lili majuna mute. moku pi ma tomo Sonsin li namako mute, taso ona li pona mute tawa mi. ma tomo Sentu kin li jo e tomo pona pi tenpo pini pi mute lili. taso ijo pona nanpa wan li weka tan ma tomo. ona li jan kiwen suli Puta Tapo (Dafo) lon poka pi ma tomo lili Lesan (Leshan). ona li majuna mute li suli mute mute li lon poka pi nasin telo. oko wan ona li suli sama jan tu a (jan wan lon sewi pi jan ante)! ona li epiku a!

ma Sonko li ma pi suli mute li ma pi musi mute. ona li jo e ijo mute pi pona lukin. mi lukin lili, taso ijo pi lukin mi li pona mute tawa mi.

Categories
ma toki

tawa pi poki monsi pi ma Asija nanpa luka luka tu: ma Wije

tan ma tomo Penonpen la mi kama tawa ma tomo Sakon (Saigon) kepeken tomo tawa kulupu. tenpo wan la mi mute li wile tawa poka ante pi nasin telo kepeken supa tawa telo. lon supa tawa telo ni la jan li esun e moku pi musi mute. moku ni li pipi a! pipi li moku pi nasa ala lon ma Tawi lon ma Kanpusi a!

tan jan Alonola

ma Wije li lon ma Asija pi nasin seli lon nasin pi kama suno. sijelo ona li sama linja suli. poka ona la ma Kanpusi en ma Laso li lon nasin pi suno pini. ma Sonko li lon nasin lete. telo suli Sonko pi nasin seli li lon nasin seli lon nasin pi kama suno. lon nasin lawa taso la ma Wije li ma pi jo kulupu. taso lukin la ma Wije li sama ma ante pi ma Asija. jan pi mani mute li lon. jan pi mani lili li lon. taso ma li pona mute li jo e nena suli pona e poka pona pi telo suli. ma tomo suli la jan mute en tomo tawa mute li lon. tomo tawa li mute la, ilo tawa wawa pi sike tu li mute mute a. mi wile tawa poka ante nasin la, tenpo ale la mi pilin monsuta tan ni: mi ken kama pakala a!

tenpo pini la ma Kanse li jo li lawa e ma Wije (sama ma Laso sama ma Kanpusi). lon la tomo sin pi ma ni li sama lili lon tomo pi ma Kanse. taso tomo majuna li sama lili lon tomo pi ma Sonko. tenpo pini mute la ma Asija pi nasin seli lon nasin pi kama suno li kama jo e ijo mute pi sona kulupu tan ma Palata. sama ni: nasin sewi Puta en nasin sitelen toki li kama tan ma Palata. taso ma Wije li ante. ona li kama jo e ijo mute pi sona kulupu tan ma Sonko. sama ni: nasin sewi Puta en tomo pi nasin sewi li sama ma Sonko. tenpo ni la nasin sitelen pi toki Wije li kepeken sitelen Lasina, taso tenpo pini la toki Wije li kepeken nasin sitelen Sonko.

tan nasin seli pi ma Wije la mi tawa nasin lete kepeken tomo tawa kulupu: tan ma tomo Sakon anu Osimin (Ho Chi Minh) tawa ma tomo Anowi (Hanoi). taso mi tawa lon tenpo mun wan li awen lon ma mute. open la mi lukin e ma tomo Sakon e pini pi nasin telo Mekon (Mekong). kama la mi tawa ma Tala (Dalat) lon supa suli pi nena suli. kama la mi tawa ma tomo Owijan (Hoi An) tawa ma tomo We (Hue). tan ma tomo We la mi tawa ma tomo lawa Anowi tawa telo suli Alon (Ha Long Bay). mi lukin e ijo mute mute. ma Wije li pona li musi mute.

mi la ma pona nanpa wan pi ma Wije li lon meso pi ma ni. ona li ma tomo Owijan li ma tomo We tan ni: ona tu li suli mute ala li jo ala e tomo tawa mute e ilo tawa wawa mute pi sike tu. taso nanpa wan la ona li jo e tomo pona mute pi tenpo pini. suli la ma tomo Owijan li pona mute tawa mi. kipisi majuna pi ma tomo ni li sama tenpo pini weka. ona li jo e nasin lili e tomo lili sama tomo majuna pi ma Sonko. ona li epiku. ma kasi pan en telo suli li weka suli ala tan ma tomo ni. ma lili kin li lon insa pi telo suli. mi pilin e ni: ona li sama ma sewi a! ante la ma tomo We li sama lili tawa ma tomo pi ma Kanse. nasin telo Kon Pona li tawa lon insa pi ma tomo ni. jan li tawa wawa ala li pona mute. insa pi ma tomo We la ma tomo lili pi jan lawa pini pi ma Wije li lon. taso ona li pakala tan ni: kulupu utala pi ma Mewika li pana e ilo pakala tawa ona. ni li ike mute. utala pi ma Wije li ike mute a! jan mute pi ma Wije li moli…

ma tomo lawa Anowi kin li jo e ijo musi mute. telo suli Alon li weka ala tan ma tomo lawa. ona li pona lukin tan ni: insa pi telo suli la kiwen suli mute li lon. kiwen ni li sama palisa suli. mi lukin e ona mute lon tomo tawa telo.

lon ma tomo Anowi la mi kama jo e lipu pi ken tawa pi ma Sonko. lon la kama la mi tawa selo pi ma Sonko kepeken tomo tawa linja. pini la lon ma tomo Losawi (Lao Cai) la mi tawa insa pi ma Sonko… tawa mi li awen!

Categories
ma toki

tawa pi poki monsi pi ma
Asija nanpa luka luka wan:
ma Kanpusi

tan jan Polo

lukin mi la ma Kanpusi li ma pi mani ala nanpa wan lon ma Asija pi nasin seli pi nasin pi kama suno. tenpo pi tawa mi la mi lukin e jan mute pi selo noka ala e jan lili mute pi len ala. ma Kanpusi li ma pi wawa ike tan ni: tenpo pini la kulupu utala Keme loje (Khmer Rouge) li lawa e ma ni. ona li ike li nasa. ona li wile pali e ‘jan sin’. tan ni la ona li weka e jan ale tan ma tomo ale li pana e ona ale tawa ma kasi li moli e jan mute mute. jan moli ni li jan pi sona suli li jan pi ken toki pi toki ante li jan meli li jan lili. jan lili sin li ken ala awen lon poka pi mama ona. ona ale li kama suli lon kulupu pi weka pi mama ona. ni li sama sitelen tawa monsuta a! pini la pona la kulupu utala pi ma Wije li kama li pakala e kulupu utala Keme loje. taso tenpo ni kin la pakala mute li awen. jan lawa pi kulupu utala Keme loje li jan Po Po (Pol Pot). jan Itele (Hitler) la jan Po Po li monsuta mute a! pona la ona li moli.

mi awen lon ma Kanpusi lon tenpo esun wan taso. mi tawa ma tomo tu wan taso: mi tawa ma tomo Sijen Lije (Siem Riep) tawa ma tomo Patanpon (Battambong) tawa ma tomo lawa Penon Pen. weka ala tan ma tomo Sijen Lije la ma tomo Anko Wa (Angkor Wat) li lon. ma tomo Anko Wa li ma epiku.

mi tawa insa pi ma Kanpusi tan ma Tawi kepeken tomo tawa kulupu. selo pi ma tu ni li ike li lawa ala, taso ma Kanpusi li musi mute. ma tomo ale pi lukin mi li pona tawa mi. taso jan pi mani ala li mute. pana lukin la ma tomo Sijen Lije la jan lili wan li kama tawa mi li wile e ni: mi esun e telo walo tawa ona! mi esun a. tan ni la ona li pilin pona! 

mi la ma pona pi nanpa wan li Anko Wa. ma ni li majuna li suli. sinpin suli en tomo pi nasin sewi mute mute li lon. ona li tomo pi nasin sewi Puta pi nasin sewi Palata. tan ma tomo Sijen Lije mi tawa ma tomo Patanpon kepeken supa tawa telo. tawa ni li epiku. mi tawa lon telo suli pi insa ma. kama la mi tawa lon linja telo. lon poka pi linja telo ni la tomo mute pi sewi telo en tomo mute pi sewi palisa li lon. 

lon ma tomo lawa Penon Pen la mi lukin e ma pi jan moli pi kulupu utala Keme loje (The killing fields) e tomo awen Ese mute wan (S-21). tenpo pini la tomo ni li tomo sona. taso kulupu utala Keme loje li pali e tomo awen. tomo awen ni la jan pi kulupu utala Keme loje li pakala li moli e jan mute mute. mi lukin, la mi pilin ike mute. mi weka tan ma Kanpusi, la mi tawa ma Wije kepeken tomo tawa kulupu. tawa mi li awen.